Hidroelektrane

U hidroelektranama je tok reke preprečen pomoću armiranobetonskih brana i stvoreno tako veštačko jezero. Zaustavljena voda, koja je na znatno višem nivou od reke, tj. potencijalne energije, kanalima, tunelima ili cevima dovodi se do turbina. Delujući velikom silom, voda obrće rotor turbine, usled čega se obrće i rotor generatora, jer se nalaze na zajedničkom vratilu. Tako se proizvodi električna energija. Kod hidroelektrana se potencijalna energija zaustavljene vode pretvara u kinetičku energiju vodenog pada, koja se u turbinama pretvara u mehaničku energiju i, najzad, ova mehanička energija se u generatoru pretvara u električnu energiju.
Vrsta hidroelektrane zavisi od količine vode i visine s koje ona pada.
Na velikim rekama podižu se relativno niske brane, u čijem podnožju su smeštene mašinske hale sa turbinama i generatorima. Kod ovih hidroelektrana pad vode je relativno mali, ali samim proticanjem velike količine vode dobija se velika količina energije. To su protočne hidroelektrane, a takva je i naša najveća hidroelektrana Đerdap. Na manjim rekama, kod kojih se količina vode znatno menja u toku godišnjih doba (u sušnim periodima je veoma mala), podižu se vrlo visoke brane, ili brane sa srednjim padom . Uzvodno od brane sakuplja se (akumulira) velika količina vode, stvarajući na taj način akumulaciono jezero. To su akumulacione hidroelektrane. Iz njih se voda troši prema potrebi, što je bitno u slučaju nedostatka električne energije u elektroenergetskom sistemu.

Proizvodnja električne energije

Električna energija se za opšte potrebe proizvodi u energetskim postrojenjima koja se zovu elektrane.
U njima se nalaze generatori, mašine koje pretvaraju mehaničku u električnu energiju. Na generatoru se razlikuju dva osnovna dela: deo koji se obrće - rotira, pa se zbog toga zove rotor, i nepokretni deo - stator, koji u obliku velikog šupljeg valjka obuhvata rotor. Da bi generator proizvodio električnu energiju, neka pogonska mašina mora da obrće njegov rotor. U velikim elektranama se za tu svrhu upotrebljavaju vodne, ili parne turbine. Za pokretanje manjih generatora mogu se upotrebiti i dizel-motori, gasne turbine i sl. Međutim, ni turbina ne može da radi sama od sebe. Nju pokreće energija vode (vodene turbine) ili pregrejana vodena para (parne turbine). U zavisnosti od energije koja pokreće turbine, postoje i različite elektrane, kao što su: hidroelektrane, termoelektrane, nuklearne elektrane i dr.

Osnovna svojstva fluida

Pod fluidima se podrazumevaju sve tečnosti i gasovi. Zbog velike pokretljivosti molekula fluidi nemaju stalan oblik. Tečnosti zauzimaju oblik suda u kome se nalaze, dok gas, bez obzira na količinu, u zatvorenom sudu ispunjava ceo sud šireći se ravnomerno.

Između tečnosti i gasova postoje i razlike koje potiču od pokretljivosti njihovih molekula. Različita pokretljivost molekula posledica je različite sile privlačenja između melekula, tzv. kohezione sile. Koheziona sila je jača kod tečnosti nego kod gasova, dok je kod čvrstih tela koheziona sila među molekulima toliko velika da čvrsta tela imaju stalan oblik koji se može promeniti samo pod uticajem jačih spo- Ijašnjih sila. Da li će neko telo biti u čvrstom, tečnom ili gasovitom stanju, zavisi od pritiska i temperature. Na određenim temperaturama i pritiscima tela prelaze iz jednog agregatnog stanja u drugo.

Jedno od svojstava fluida je i stišljivost. To je svojstvo fulida da menja zapre- minu pod uticajem pritiska. Tečnosti i gasovi se mnogo razlikuju po stišljivosti. Sti- šljivost tečnosti je mala pa se može zanemariti, to znači da se pod dejstvom neke spoljne sile zapremine tečnosti praktično ne menja. Kod gasova stišljivost je znatna ine može se uvek zanemariti.

Osnovna svojstva gasova

Kod gasova se svaki molekul kreće relativno velikom brzinom nezavisno od ostalih. Zato gasovi teže da se šire i ispunjavaju svaki prostor koji im je dostupai Rastojanje između molekula kod gasova je vrlo veliko pa zato praktično nema de stva molekularnih sila. Gasovi nemaju određenu zapreminu kao tečnosti, već: moraju čuvati u zatvorenim sudovima i zapremina suda je istovremeno i zapremii gasa, a ona se lako menja sa pritiskom, što nije slučaj ni kod tečnosti ni kod čvrst tela.

Ako se na putu molekula gasa nalazi neka prepreka (zidovi suda), oni udar ju u tu prepreku pri čemu vrše pritisak na nju. Prema tome, gas koji je zatvoren nekom sudu vrši pritisak na zidove suda svuda podjednako.

Gas se može sabiti i pri neznatnom delovanju spoljašnjih sila, što znači da rastojanje između melekula gasa veliko.

Gasovi se spontano šire, što znači da su privlačne sile njihovih molekula vr slabe. Pošto su interakcije među molekulima gasa slabe, potencijalna energijai među molekula gasa može se zanemariti. Prema tome, može se smatrati da mol kuli gasa imaju samo kinetičku energiju.

Pritisak određene količine gasa je utoliko veći ukoliko je zapremina su manja, jer tada molekuli češće udaraju u zidove suda, što uslovljava povišenjep tiska. Osim toga, pritisak gasa se povećava sa povišenjem temperature, jer ta molekuli udaraju brže o zidove suda. Na osnovu toga može se zaključiti: pritis gasa je stalan ako su stalne njegova zapremina i temperatura.

Termodinamika

Da se toplota može dobiti mehaničkim radom, znao je još pećinski čovek, jer je on trljanjem dva komada suvog drveta dobivao vatru. Toplota kao fizička pojava objašnjena je tek krajem XVIII veka. Danas se zna da je toplota samo jedan oblik energije u koju se sem mehaničke energije mogu pretvarati i ostali oblici energije. Isto tako i toplota se može pretvoriti u druge oblike energije. Baš ti uzajamni prelazi različitih energija u toplotu i obratno, pretvaranje toplote u energije drugih obli- ka, dovodi do zaključka da je toplota energija.

Termodinamika je grana nauke o toploti koja proučava pretvaranje raznih oblika energije u toplotu ili pretvaranje toplote u druge oblike energije. Ona analizira i definiše kako razne oblike tog pretvaranja, tako i uslove pod kojima je ono moguće. To je eksperimentalna nauka čiji su zakoni univerzalni za neživu i živu prirodu. Za tehničku termodinamiku je posebno značajan proces uzajamnog pretva- ranja toplote u mehanički rad, sa objašnjenjima teorijskih postavki i principa rada toplotnih mašina, a takođe i svojstva radnih materija koje se koriste za odgovaraju- će termodinamičke procese.

Termodinamički sistem.

Kada se o sistemu govori u termodinamici, on se odnosi na određenu količinu supstancije. Termodinamički sistem može biti, na primer, gas ili smeša vazduha i benzinskih para u cilindru motora i sl. Sistem je od okoline odvojen nekom površi- nom koja može biti stvarna ili zamišljena. Tako na primer površina suda u kome je zatvoren fluid odvaja fluid, kao sistem, od okoline. Međutim, mi u mislima može- mo da izdvojimo neku količinu fluida i da pratimo njegovo kretanje. U tom slučaju površina te količine fluida je zamišljena i odvaja sistem od okoline.

Termodinamički sisitem može sa okolinom da razmenjuje masu i energiju, što zavisi od uslova. Ako su uslovi takvi da ne može doći do razmene ni mase ni energije između datog sistema i okoline, kaže se da je sistem izolovan. Na primer, termos boca ne razmenjuje toplotu sa okolinom i može se smatrati kao izolovan si- stem.

Ako je moguća razmena samo energije između sistema i okoline, sistem je za- tvoren. To je, na primer, cilindar klipnih mašina kad su, prilikom sabijanja, ventili zatvoreni. Tada masa smeše vazduha i benzinskih para ostaje nepromenjena, a sa okolinom se razmenjuje toplota.

Ako su uslovi takvi da između sistema i okoline postoji razmena mase i energije, sistem je otvoren, na primer, protočni bojler.

Krompir

Krompir je veoma važna hrana danas, a bio je to i u prošlosti. Odigrao je veoma važnu ulogu u istoriji irskog naroda. Pre više od stotinu godina Irci su živeli isključivo od krompira, koji im je bio glavna hrana. Kada je, 1846. godine, medljika uništila ceo godišnji rod krompira u Irskoj, preko 600 000 ljudi pomrlo je od gladi, a mnogi preživeli napustili su domovinu.
Krompir, međutim, nije poreklom iz Irske, već iz planinskih krajeva Ekvadora i Perua,
u Južnoj Americi. Čak i danas u tim predelima krompir raste divlje. Kada su Španci došli u Peru, našli su krompir i preneli ga u Španiju početkom XVI veka. Odatle se krompir proširio na sve evropske zemlje i počeo svakodnevno da se koristi u ishrani.
Krompir je jednogodišnja zeljasta biljka i pripada istoj porodici iz koje potiču paradajz i duvan. U stvari, krompir je zadebljalo podzemno stablo, a »okca« na krompiru su nerazvijene klice.
Današnji krompir se veoma mnogo razlikuje od svog južnoameričkog pretka. Ove promene nas- tale su primenom različitih metoda u gajenju krompira. Poljoprivrednici se trude da pobolj- šaju kvalitet i povećaju prinose krompira.
Krompir obično ne raste iz semena, već iz ko- madića krompira koji imaju klice ili okca. Iz ovih klica izraste biljka koja dostiže visinu od 30 cm do 1 m, a cvet joj je bele ili ružičaste boje. Kad cvetovi uvenu, to je znak da krompir može da se iskopa.
Krompir se najviše koristi za ishranu, zatim za proizvodnju skroba i alkohola.

Banane

Banana je jedna od najstarijih voćki za koje se zna. Veruje se da je prvo rasla u južnoj Aziji i da se tokom više vekova proširila na istok i zapad. Muhamedanci su drvo na kome rastu banane nazi- vali rajsko drvo, a Hindusi su verovali da je ono posvećeno njihovoj boginji Kali.
PočetkomHU1 veka, sveštenik Toma de Berlanga preneo je koren banane u Novi svet. Nadao se da će ovim slatkim voćem zlatne boje zadobiti prija- teljstvo Indijanaca i lakše ih pokrstiti. Iz ovih nekoliko stručaka korena postale su banane koje danas rastu na plantažama ogromne površine u tropskim krajevima Severne, Srednje i Južne Amerike.
Indijanci su koristili plod banane na više načina. Pržili su je pre nego što sazre, i jeli umesto hleba, barili je kao povrće, dodavali jelima, sušili je kao što se suše smokve, pa čak i pravili od nje jaka pića.
Banana u stvari raste kao zeljasta biljka. Stabljika naraste od 4 do 9 metara u visinu i podseća na stablo drveta. Mnoge kultivisane vrste banana izgubile su moć stvaranja semena. Vrh ove biljke liči na ogromnu perjanicu opuštenih listova jarkozelene boje, što donekle podseća na palmovo drvo. Iz sredine vrha raste pupoljak iz koga nastaje cvet, a ovaj se, kad mu dođe vreme, pretvara u plod.

Zašto se znojimo

Za održavanje života i rad, čovečjem telu je potrebna energija. Ona se dobija sagorevanjem hrane koju unosimo.
Rezultat sagorevanja hrane u našem telu, naravno, nije vatra niti velika toplota. To je veoma blaga, tačno podešena toplota. U čovečjem telu postoje materije koje spajaju kiseonik sa gorivom na unapred određeni način.
Čovečje telo održava stalnu temperaturu, iz- među 36,6°S i 37°S, bez obzira na temperaturu okoline. To se postiže preko centra u mozgu koji se zove centar za održavanje telesne toplote. On se u stvari sastoji iz tri centra: jednog koji kontroliše temperaturu krvi-, drugog, koji po- diže temperaturu krvi kada ona opadne centar za proizvodnju toplote, i trećeg koji omogućava hlađenje krvi kada je temperatura suviše visoka centar za hlađenje.
Šta se dešava ako temperatura tela pada?
Deo živčanog sistema za održavanje telesne toplote podstaknut je da stupi u dejstvo. Tada neke žlezde izlučuju sokove čija je uloga da povećavaju sagorevanje hranljivih materija u mišićima i jetri, i tako unutrašnja toplota tela raste. U isto vreme krvni sudovi kože se skupljaju, tako da se zračenjem gubi što manje toplote. Kožne žlezde učestvuju pri tom izlučivanjem masne materije, koja pomaže telu da sačuva top- lotu.
Drhtanje nastaje nesvesno, kada temperatura krvi padne suviše nisko. Centar za proizvodnju toplote u mozgu natera vas da drhtite da biste proizveli što više toplote!
Ako temperatura tela raste, centar za hlađenje počinje da radi. On širi krvne sudove u koži, tako da suvišna toplota odlazi zračenjem iz tela. Pored toga, rashlađivanje tela postiže se i znojenjem.

Zašto su ljudi topli

Zamislimo da je naše telo jedna uvek zapaljena peć. Hrana koju uzimamo bila bi gorivo koje sagoreva u telu. U toku tog procesa telo troši oko 2.500 kalorija.
Ova količina toplote je dovoljna, da se 28,5 l vode zagreje do tačke ključanja. Šta se dešava sa tolikom toplotom u našem telu? Kad ne bi postojala kontrola temperature, mi bismo sigurno bili »vrući«. Ali nama je poznato da se telesna temperatura ne penje preko 37° Celzijusa, osim kada smo bolesni.
Znojenje je jedan od načina koji obezbeđuje održavanje normalne telesne temperature.
Ako je temperatura krvi porasla, centar za hlađenje počinje da radi. Proces oksidacije ili
sagorevanja materiJa se usporava i dešava se JOP nešto što je značajno. Krvni sudovi u koža se šire, a višak toplote odlazi sa isparavanjem znoja. Zato, na primer, osećamo hladnoću posle kupanja, jer voda koja ostaje u dodiru sa našom toplom kožom brzo isparava i rashlađuje nas Zbog toga je i znojenje deo procesa hlađenja tela
Znojenje je nalik na tuš koji pere telo. Tečnos izlazc kroz bezbroj finih otvora na koži u vid vidljivih malih kapljica koje brzo isparavaju brzo rashlađuju telo — ukoliko je potrebno.
Ako u vazduhu ima dosta vlage, osetićemo izve« teškoće zbog toga što voda na našoj koži može lako da isparava. Zbog toga se hladimo l pezom da bismo »rasterali« vlažan vazduh i pomogli isparavanje znoja.

Poluprovodničke diode

Kao što se zna iz fizike, na električna svojstva poluprovodnika može se uticati dopiranjem, tj. namernim dodavanjem određenih primesa u procesu njiho- ve proizvodnje. U zavisnosti od toga koja primesa je dodata, poluprovodnik postaje r ili p tipa. U poluprovodniku r tipa električna struja se formira od pozitiv- nih nosilaca- šupljina, tj. popunjavanjem elektronskog omotača atoma, koji imaju manjak elektrona, perifernim elektronima susednih atoma. U poluprovodniku p tipa struju formiraju negativni nosioci - slobodni elektroni.
Kada se u jednom komadu poluprovodničkog materijala spoje jedna do druge r i p provodna zona, površina njihovog dodira naziva se rp spoj, a čitava konstrukci- ja sa metalnim priključcima predstavlja poluprovodničku diodu. Osnovna osobina svakog rp spoja, pa prema tome i diode, jeste njegovo ispravljačko svojstvo. Naime, kada se dioda priključi na naizmenični napon (dakle, napon čija se vred- nost i polaritet menjaju tokom vremena), ona propušta struju samo kada joj je anoda (tj. r sloj) na višem naponu nego katoda (l sloj). U obrnutom slučaju, kada je napon anoda-katoda negativan, dioda je negativno polarisana i kroz nju teče zanemarljivo mala struja. Za provođenje diode neophodno je da napon anoda-kato- da dostigne određenu graničnu vrednost koja se naziva napon praga. Napon praga za silicijumske diode iznosi oko 0,6 V; a za germanijumske oko 0,2 V.
Poluprovodničke diode se konstrukciono izvode kao diode sa tačkastim spojem (tačkaste diode) i diode sa površinskim spojem (slojne diode).
Tačkaste diode se dosta primenjuju za ispravljanje (detekciju) visokofre- kventnih signala, gde pokazuju odlična svojstva zbog malog napona praga i brzog ra- da. Zbog male površine rp spoja ne smeju se opteretiti većim strujama. Slojne diode se primenjuju za veće struje i niže frekvencije, a prave se gotovo isključivo od silicijuma. Pored ovih navedenih tipova postoje još i Zenerove, tunelske, foto-diode itd.

FEDERAL BUREAU OF INVESTIGATION

FEDERAL BUREAU OF INVESTIGATION

FBI, the largest investigating agency of the United States federal government. Gener­ally speaking, it is responsible for conducting investigations where a federal interest is concerned, except another agency of federal government has been specifically delegated that duty by statute or executive fiat. In pursuance of its duties, the bureau gathers facts and reports the results of its investigations to the attorney general of the United States and his assistants in Washington, DC, and to the United States attorney’s offices in the federal judical districts of the nation. The bureau is a part of the Department of justice, responsible and subordinate to the attorney general of the United States. The bureau, headquartered in Washington, DC, has field offices in large cities throughout the United States and in Puerto Rico.

The bureau has a large staff of employs including between 6,000 and 7,000 special agents who perform the investigative work. These special agents, the majority of whom have 10 years or more of service with the bureau, are usually required to have either legal or an accounting education.

In 1908 then the attorney general of the United States, Charles J. Bonaparte estab­lished the Bureau of Investigation within the Department of Justice to answer the need for a federal investigative body. One of the most prominent directors of FBI, J. Edgar Hoover, was primarily responsible for the development of tire bureau and its profes­sional standards in law enforcement.

The Federal Bureau of Investigation has investigative jurisdiction with respect to most federal criminal laws and other matters in which the United States is or may be a party in interest. This responsibility extends to some 180 areas of the criminal law (rang­ing from aircraft piracy and antiracketeering statutes through kidnapping to white-slave trafficking), and, in addition, the bureau is charged with collecting evidence in most civil cases in which the United States is or maybe a party.

The principal exceptions to the bureau’s federal criminal investigative jurisdiction lie in such specialized fields as narcotics violations and immigration matters; tax, customs, and currency violations; security frauds; and postal violations, which are the responsibil­ity, respectively, of the Drug Enforcement Administration and tire Immigration and Naturalization Service, both in the Department of Justice; the Internal Revenue Service, Bureau of Customs, and the Secret Service, all of which are agencies of the Treasury de­partment; the Securities and Exchange Commission and the US Post Office Service.

The bureau’s responsibilities in the internal-security field include matters relating to espionage, counterespionage, sabotage, treason, sedition, and related internal-security matters. In connection with these duties, the bureau has the responsibility of correlating information with respect to internal-security matters and disseminating it to other in­terested federal agencies.

Investigations of applicants and employs of the federal government who have or maybe considered for sensitive positions are conducted by the bureau.

(Shortened and taken from The New Encyclopaedia Britannica, Vol. 4, pp. 710-711)

BELGRADE, SERBIA

BELGRADE, SERBIA

There are a few Belgrades in die world - Belgrade-Main, Belgrade-Montana, Bel- grade-Minnesota and Belgrade-Nebrasca but only one Belgrade in Serbia.

Belgrade is the capital and largest city of Serbia. The city lies at the confluence of the Sava and Danube rivers, where the Pannonia Plain meets the Balkans. With a popula­tion of 1,630,000 (official estimate 2007), Belgrade is the third largest city in Southeas­tern Europe, after Istanbul and Athens.

Belgrade's wider city area was the birthplace of the largest prehistoric culture of Eu­rope, the Vinca culture, as early as the 6th millennium BC. It was awarded city rights by the Romans before it was permanently settled by Serbs from the 7th century onwards. As a strategic location, the city was battled over in 115 wars and razed to the ground 44 times since the ancient period by countless armies of the East and West. In medieval times, it was in the possession of Byzantine, Frankish, Bulgarian, Hungarian and Serbian rulers. In 1521, Belgrade was conquered by the Ottomans and became the seat of the Pashaluk of Belgrade, as the principal city of Ottoman Europe and among the largest European cities. Frequently passing from Ottoman to Austrian rule which saw destruc­tion of most of the city, the status of Serbian capital would be regained only in 1841, after the Serbian revolution. Northern Belgrade though remained a Habsburg outpost until the breakup of Austria-Hungary in 1918. The united city then became the capital of several incarnations of Yugoslavia, up to 2006, when Serbia became an independent state again.

Belgrade has the status of a separate territorial unit in Serbia, with its own autonom­ous city government. Its territory is divided into 17 municipalities, each having its own local council. It covers 3.6% of the territory of Serbia, and 24% of the country's popula­tion lives in the city. Belgrade is the central economic hub of Serbia, and the capital of Serbian education and science.

Belgrade has had many different names throughout history, and in nearly all lan­guages the name translates as "the white city". Serbian name Beograd is a compound of beo (“white, light”) and grad (“town, city”), and etymologically corresponds to several other city names spread throughout the Slavdom: Belgorod, Bialogard, Biograd, etc.

Culture

Belgrade hosts many annual cultural events, including FEST (Belgrade Film Festiv­al), BITEF (Belgrade Theatre Festival), BELEF (Belgrade Summer Festival), BEMUS (Belgrade Music Festival), Belgrade Book Fair, and the Belgrade Beer Festival. The No­bel Prize winning author Ivo Andric wrote his most famous work, The Bridge on the Drina, in Belgrade. Other prominent Belgrade authors include Branislav Nusic, Milos Cmjanski, Borislav Pekic, Milorad Pavic and Mesa Selimovic. Most of Serbia's film in­dustry is based in Belgrade; the 1995 Palme d'Or winning Underground, directed by Emir Kusturica, was produced in the city.

There are numerous theatres, the most prominent of which are the National Thea­tre, Theatre on Terazije, Yugoslav Drama Theatre, Zvezdara Theatre, and Atelier 212. The Serbian Academy of Sciences and Arts is also based in Belgrade, as well as the Na­tional Library of Serbia. Belgrade's two opera houses are: the National Theatre and Mad- lenianum Opera House.